2-10- فضای شهری22
فصل سوم : ویژگیهای جغرافیایی محدوده تحقیق
3- ویژگیهای جغرافیایی محدوده تحقیق24
3-1- ویژگی های طبیعی24
3-1-1- موقعیت جغرافیایی24
3-1-2- زمین شناسی بندرانزلی26
3-1-3- توپوگرافی28
3-1-4- اقلیم28

3-1-4-1- مقدمه28
3-1-4-2- شرایط عمومی ومنطقه ای آب و هوا29
3-1-4-3- توده های هوا29
3-1-4-4- شرایط محلی آب و هوا30
3-1-4-5- روش کار30
3-1-4-6- ایستگاه مورد استفاده در این تحقیق31
3-1-4-7- وضعیت عناصر اقلیمی محدوده تحقیق31
3-1-4-7- 1- بارندگی31
3-1-4-7- 1- 1- درصد بارندگی فصلی33
3-1-4-7- 1- 2- تعداد روزهای بارانی34
3-1-4-7- 2- درجه حرارت35
3-1-4-7- 2- 1- درجه حرارت ماهانه35
3-1-4-7- 2- 2- متوسط حداقل و حداکثر دمای ماهانه36
3-1-4-7- 3- متوسط ماهانه تعداد روزهای یخبندان37
3-1-4-7- 4- متوسط رطوبت نسبی38
3-1-4-7- 5- روزهای همراه با ابر39
3-1-4-7- 6- ساعات آفتابی40
3-1-4-7- 7- باد40
3-1-4-7- 7- 1- بادهای محلی بندرانزلی40
3-1-4-7-8- طبقه بندی اقلیمی منطقه42
3-1-4-7- 8- 1- طبقه بندی اقلیمی به روش ایوانف42
3-1-4-7-8-2 -طبقه بندی اقلیمی به کمک نموگرام دومارتن44
3-1-4-7- 8- 3- طبقه بندی اقلیمی به کمک نموگرام آمبرژه45
3-1-5- منابع آب46
3-1-6- خاک46
فصل چهارم : مواد و روش کار
4-1 مواد و روش کار48
فصل پنجم : یافته های تحقیق
5- یافته های تحقیق56
5-1- مقدمه56
5-2- تحلیل رژیم بارندگی انزلی57
5-2-1- رژیم سالانه بارش57
5-2-2- رژیم ماهانه بارش57
5-2-3- رژیم روزهای همراه با بارش59
5-2-4- رژیم ماهانه بارش 24 ساعته59
5-3-شدت بارندگیهای کوتاه مدت و منحنی هایIDF ) Intensity Duration Frequency (60
فصل ششم : پاسخ به فرضیات و نتیجه گیری
6- پاسخ به فرضیات و نتیجه گیری76
6-1- پاسخ به فرضیات76
6-1-1- فرضیه اول76
6-1-2- فرضیه دوم76
6-1-3- فرضیه سوم76
6-2- نتیجه گیری77
منابع و ماخذ79
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره(2-1): متوسط آمار روزهای با بارش 30 میلی متر و بیشتر(علیجانی، 1376 )18
جدول3-1- تقسیمات سیاسی شهرستان بندرانزلی 138524
جدول 3-2- موقعیت جغرافیایی استان گیلان و محدوده مورد مطالعه26
جدول شماره (3-3): مشخصات ایستگاه محدوده تحقیق31
جدول شماره (3-4): متوسط ماهانه بارندگی ایستگاه سینوپتیک انزلی32
جدول شماره (3-5):درصد بارندگی فصلی ایستگاه انزلی33
جدول شماره (3-6): متوسط ماهانه تعداد روزهای بارانی ایستگاه سینوپتیک انزلی34
جدول شماره (3-7): متوسط ماهانه و سالانه درجه حرارت ایستگاه سینوپتیک انزلی35
جدول شماره(3-8):متوسط دمای حداکثر و حداقل ماهانه ایستگاه سینوپتیک انزلی36
جدول شماره (3-9):متوسط ماهانه تعداد روزهای یخبندان ایستگاه سینوپتیک انزلی37
جدول شماره (3-10):متوسط ماهانه رطوبت نسبی ایستگاه سینوپتیک انزلی38
جدول شماره (3-11):متوسط ماهانه تعداد روزهای همراه با ابر ایستگاه سینوپتیک انزلی39
جدول شماره (3-12): متوسط ماهانه ساعات آفتابی ایستگاه سینوپتیک انزلی40
جدول شماره (3-13):تعیین نوع اقلیم به روش ایوانُف43
جدول شماره(3-14): پارامترهای مورد مطالعه ایستگاه انزلی در متُد ایوانف43
جدول شماره (4-1): مشخصات ایستگاه بندر انزلی48
جدول شماره (4-2): میانگین ماهانه بارش (میلی متر) در ایستگاه انزلی48
جدول شماره (4-3 ): میانگین ماهانه بارش 24 ساعته (میلی متر) در ایستگاه انزلی48
جدول شماره(4-4): مقادیر بر آورد شده شدت، مدت ، فراوانی ایستگاه انزلی49
جدول شماره(5-1): پارامترهای مورد محاسبه بارش57
جدول شماره (5-2 ): میانگین ماهانه بارش (میلی متر) در ایستگاه انزلی ( 2005 –1976)57
جدول شماره(5-3 ): روزهای همراه با بارش در ایستگاه مطالعاتی( 2005 –1966)59
جدول شماره ( 5-4 ): میانگین ماهانه بارش 24 ساعته (میلی متر) در ایستگاه انزلی59
جدول شماره5-5: مقادیر بر آورد شده شدت، مدت ، فراوانی ایستگاه انزلی65
جدول شماره(5-6):.معادلات برآورد شدت بارندگی با مدت‌های متفاوت درانزلی65
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار شماره(1-1): نمودار انواع بارش ها با توجه به منشا و عوامل ایجاد کننده16
نمودار3-1- متوسط ماهانه بارندگی ایستگاه سینوپتیک انزلی32
نمودار شماره(3-2): درصد بارندگی فصلی ایستگاه سینوپتیک انزلی33
نمودار شماره(3-3): تعداد روزهای بارانی ایستگاه سینوپتیک انزلی34
نمودار شماره(3-4): میانگین دمای ماهانه ایستگاه سینوپتیک انزلی35
نمودار شماره(3-5):میزان متوسط دمای حداکثر و حداقل ایستگاه سینوپتیک انزلی36
نمودار شماره(3-6): متوسط تعداد روزهای یخبندان ایستگاه سینوپتیک انزلی37
نمودار شماره (3-7):متوسط ماهانه رطوبت نسبی ایستگاه سینوپتیک انزلی38
نمودار شماره(3-8):متوسط تعداد روزهای همراه با ابر ایستگاه سینوپتیک انزلی39
نمودار شماره(3-9): متوسط تعداد ساعات آفتابی ایستگاه سینوپتیک انزلی40
نمودار شماره (3-10 ):گلبادسالانه ایستگاه همدیدی انزلی41
نمودار شماره ( 3- 11):نمودار درصد توزیع فراوانی سرعت باد سالانه42
نمودار شماره (3-12):موقعیت بندرانزلی در اقلیم نمای دومارتن.44
نمودار شماره (3-13):اقلیم نمای آمبرژه45
نمودار شماره(5-1): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی 15
دقیقه66
نمودار شماره(5-2): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی 30
دقیقه66
نمودار شماره(5-3): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی 45
دقیقه67
نمودار شماره(5-4): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی60
دقیقه67
نمودار شماره(5-5): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی90
دقیقه68
نمودار شماره(5-6): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی120 دقیقه68
نمودار شماره(5-7): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی180 دقیقه69
نمودار شماره(5-8): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی
360دقیقه69

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نمودار شماره(5-9): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی720
دقیقه70
نمودار شماره(5-10): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی1440دقیقه70
نمودار شماره(5-11): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 200 در ایستگاه انزلی71
نمودار شماره(5-12): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 100 در ایستگاه انزلی71
نمودار شماره(5-13): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 50 در ایستگاه انزلی72
نمودار شماره(5-14): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 25 در ایستگاه انزلی72
نمودار شماره(5-15): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 10 در ایستگاه انزلی73
نمودار شماره(5-16): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 5 در ایستگاه انزلی73
نمودار شماره(5-17): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 3در ایستگاه انزلی74
نمودار شماره(5-18): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 2 در ایستگاه انزلی74
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه شماره(1-1):نقشه موقعیت محدوده مورد مطالعه10
نقشه شماره(3-1): موقعیت شهر بندر انزلی25
نقشه شماره(3-2): نقشه زمین شناسی انزلی27

چکیده
بارانهای کوتاه مدت به عنوان شکلی از بارش‌های مایع است که به ناگهان می‌بارد و به سرعت نیز قطع می‌شوند. آگاهی از چگونگی وقوع و اثرات مخربای بارانها می‌تواند کمک بسزایی در انجام پروژه‌های عمرانی و کاهش خسارت بنماید. شهر بندرانزلی با توجه به شرایط اقلیمی و موقعیت جفرافیایی خاص خود همواره از حوادث و مخاطرات طبیعی آسیب دیده و میزان این خسارت قابل ملاحظه است. شناخت و آگاهی ما از بارش‌های کوتاه مدت و چگونگی وقوع، شدت، مدت و تداوم آن در فواصل مختلف زمانی کمک بسزایی در جهت مقابله صحیح با آن نموده و منجر به به تصمیم‌گیری مناسب در ایجاد سازه‌های شهری و غیر‌شهری می‌شود.
در همین راستا پزوهش حاضر به منظور شناخت، قانونمند کردن و پیش‌بینی بارانهای کوتاه مدت در سطح انزلی صورت گرفته است. محدوده تحقیق شهر بندر انزلی است و دوره زمانی تحقیق 30 ساله می باشد. نتایج نشان داد که تغییر میزان رگبار در بازه‌های مختلف زمانی صورت گرفته است. بدین ترتیب برحسب شدت بارش‌ رخ داده بندر انزلی که بالاترین میزان بارندگی دربازه زمانی 15 دقیقه و کمترین در بازه زمانی 1440 دقیقه بوقوع پیوسته است. همچنین برازش داده‌های رگباری با توزیع‌های مختلف آماری جهت تعیین معادلات اساسی برای پیش‌بینی حاکی از آن است که در بیشتر موارد(84 درصد) می‌توان از معادلات لگاریتمی درجه سوم استفاده کرد زیرا با کاربرد معادلات بدست آمده می‌توان تخمین درستی از میزان رگبار در واحد زمان با دوره برگشت طرح ایجاد نمود.
واژگان کلیدی: بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته، شدت-مدت، ، SMADA ، مدل، شهر انزلی
مقدمه
بارش از جمله موهبت های الهی است که برای ادامه زندگی به آن نیاز مبرم داریم و ریزش آن به معنی تداوم حیات است. بسیاری از فعالیت های انسانی از جمله حمل و نقل، صنعت و از همه مهمتر کشاورزی مستقیماً به پدیده های بارشی اعم از باران، برف، تگرگ و … بستگی دارد. نحوه پراکندگی بارش بر روی زمین را عامل بوجود آورنده آن، یعنی عامل صعود و منبع رطوبت تعیین می کند. در جایی که این دو عامل با هم باشند حداکثر بارش رخ داده و در جایی که یکی از این عوامل به صورت کامل وجود نداشته باشد بارش اتفاق نمی افتد یا اینکه به حداقل ممکن می رسد. از این رو زمین را می توان به سه دسته : نواحی پرباران، نواحی کم باران و نواحی با بارش متوسط تقسیم بندی نمود (علیجانی و کاویانی، 1371)
کشور ایران به لحاظ عرض جغرافیایی و نفوذ مرکز پرفشار جنب حاره، علاوه بر کمی بارش، رژیم بارندگی بسیار بی نظمی دارد. نوسانات شدید سالانه، فصلی و ماهانه و بارشهای کوتاه مدت و شدید از خصوصیات بارز اقلیم ایران محسوب می شود. توزیع زمانی و مکانی بارندگی ایران متاثر از توزیع سیستم های گردش عمومی جو و جهت گیری کوهها می باشد. کمترین تغییر در الگوهای عمومی جو، نوسانات شدید آب و هوایی را به دنبال خواهد داشت که یکی از این ناهنجاریها، بارشهای کوتاه مدت است. این نوسانات اثرات زیانباری بر روی جوامع انسانی داشته و خسارات مالی و جانی جبران ناپذیری را ایجاد می نماید. تغییرات و نوسانات شدید بارش در کشور بیشتر معطوف به مناطق خشک و نیمه خشک است. این نواحی به علت شرایط طبیعی، بیشتر تحت تاثیر خسارات ناشی از بارشهای کوتاه مدت قرارمی گیرند. اما نواحی پر بارانی همچون انزلی گاهی این پدیده را تجربه می کند. لذااین تحقیق در نظر دارد با بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته شهر بندر انزلی را بررسی نماید .
بنا به ماهیت موضوع فصل اول با عنوان کلیات تحقیق، وفصل دوم با عنوان مبانی نظری تحقیق؛ وفصل سوم با عنوان ویژگیهای جغرافیایی محدوده تحقیق و فصل چهارم تحقیق با عنوان یافته های تحقیق، ودر نهایت فصل پنجم تحقیق با عنوان پاسخ به فرضیه ها و نتیجه گیری آورده شده است.

1-کلیات تحقیق
1-1- بیان مسئله
بارانهای کوتاه مدت به عنوان شکلی از بارش‌های مایع است که به ناگهان می‌بارد و به سرعت نیز قطع می‌شوند. رگبار‌های شدید به همراه توسعه روزافزون شهرها و تغییر سطوح نفوذپذیر به سطوح نفوذناپذیر، باعث افزایش ضریب جریان سطحی و در نتیجه آسیب‌‌دیدگی تاسیسات و زیر ساخت‌های شهری و روستائی و فعالیت‌های انسانی می‌شود.بنابر این می بایست در طراحی شهرها به ظرفیت کانال ها، آبروها و زهکشها بر اساس سیلاب های شدیدی ناشی از رگبارها توجه شود. استان گیلان و بخصوص شهرستان بندر انزلی نیز با توجه به شرایط اقلیمی و موقعیت جفرافیایی خود همواره از حوادث و مخاطرات طبیعی آسیب دیده و میزان این خسارت قابل ملاحظه است.
شناخت و آگاهی ما از بارش‌های کوتاه مدت و چگونگی وقوع، شدت، مدت و تداوم آن در فواصل مختلف زمانی کمک بسزایی در جهت مقابله صحیح با آن نموده و منجر به به تصمیم‌گیری مناسب در ایجاد سازه‌های شهری و غیر‌شهری می‌شود.
تعداد سیلابهایی که در جهان خسارات سنگین مالی و جانی را سبب گشته اند , کم نبوده است . به همین دلیل لزوم مطالعه و تحقیق در امور مربوط به پیش بینی و کنترل سیلابها احساس و در این زمینه اقداماتی صورت گرفته است.
استان گیلان از جمله مناطقی است که بیشترین بارندگی را در سطح کشور به خود اختصاص داده است از این رو در اکثر موارد در بیشتر شهرهای آن سیل به راه می افتد و مشکلاتی را ایجاد می کند از جمله این مشکلات می توان مشکلات بهداشتی و زیست محیطی و آلودگی آب اشاره کرد .
این مشکلات در اغلب شهرها به چشم می خورد خصوصاً در شهر بندر انزلی که آبگرفتگی جاده های ارتباطی بین نقاط شهری مشاهده می گردد ، به طوریکه در اثر سیلاب, جاده اصلی ارتباطی برخی نقاط اصلی از بین رفته و تأسیسات عمومی , اماکن و منازل مورد تهدید و هجوم سیلاب قرار دارند ،لذااین تحقیق در نظر دارد به منظور مقابله با سیلاب با بررسی بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته شهر بندر انزلی علل بروز سیلاب رادر شهر انزلی شناسایی نماید .
1-2- سوالهای تحقیق
آیا بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته شهر بندر انزلی در بروز سیلاب نقش دارند؟
1-3- فرضیه های تحقیق
– بنظر می رسد که ریزشهای جوی یکی از عوامل مهم در وقوع سیلاب شهر بندر انزلی می باشد .
– به نظر می رسد بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته در شهر بندر انزلی از روند یکسانی تبعیت می‌کند.
– به نظر می رسد تمرکز بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته از نظر زمانی به فصل مشخصی محدود می‌گردد.
1-4- اهداف تحقیق
1- ارائه راهکارهای مناسب درجهت کاهش یا مهار سیلاب در شهر بندر انزلی
2- تعیین تغییرات زمانی بارش‌های کوتاه مدت جهت جلوگیری از بروزسیلاب
3- شناسایی بارانهای کوتاه مدت در وقوع سیلاب در شهر بندر انزلی
1-5- روش تحقیق
براساس متدولوژی و در چهارچوب فرایند تحقیق جهت بررسی بارش 24 ساعته انزلی از روش توصیفی – تحلیلی و آماری با اهداف کاربردی استفاده شده است.
1-6- روش گردآوری اطلاعات
روشهای گردآوری اطلاعات در این تحقیق بصورت اسنادی و کتابخانهای و میدانی می باشد.
برای بدست آوردن اطلاعات مورد نیاز از سالنامه های آماری ،سایت هواشناسی و اداره هواشناسی انزلی استفاده شده است.
1-7- ابزار گردآوری اطلاعات
هریک از روشهای گردآوری اطلاعات ابزار مخصوص خود را دارند در روش متن خوانی از فیش و در روش آمار خوانی از جدول و در روش تصویر خوانی از نقشه و کروکی استفاده می شود و درروشهای میدانی ‏از مصاحبه, دوربین ‏عکاسی و قطب‏نما و آلتی‏متر و رطوبت‏سنج … استفاده شده‏است. بنابراین جهت تهیه آمارهای مورد نیاز به شرکت آب و منطقه ای گیلان رفته و پس از دریافت آمارهای مورد نیاز به تجزیه و تحلیل آنها پرداخته و آمارهای کمبود را به روشهای مختلف( تفاضلها و نسبتها و …) بازسازی نمودم . سپس جهت تهیه منابع و اطلاعات لازم در زمینه موضوع مورد مطالعه خود به ادارات , سازمانها و ادارات مختلف از جمله (اداره آب و خاک استان گیلان , جهاد کشاورزی استان گیلان, ستاد حوادث غیر مترقبه گیلان , فرمانداری شهرستان بندر انزلی , سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان گیلان مراجعه و پس از جمع آوری اطلاعات موجود آنها را دسته بندی کرده تا هر کدام را در جای لازم استفاده نمایم .
1-8- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
برای تجزیه و تحلیل اطلاعات ضمن بهره جستن از الگوها و روشهای مناسب در رابطه با تحقیق مورد نظر از روشهای آماری, فرمولهای تجربی و ضرایب اقلیمی … استفاده شده است.
1-9- سوابق تحقیق
در ارتباط با بارش‌های کوتاه مدت و بررسی ویژگی‌های آن در ایران قهرمان (1366) و وزیری(1376) مطالعه و روابط تجربی متناسب با شرایط اقلیمی ایران ارائه نموده‌اند. علاوه برزحمات افراد فوق به برخی تحقیقات دیگرهمانند: یونس نیسی(1375) که در تحقیق خود به “شناسایی توزیع‌های زمانی رگبارهای مولد سیلاب در حوضه آبریز خراسان (بارز)” پرداخته است، اشاره نمود. ایشان با استفاده ازتعداد 26سری از رگبارهای ثبت شده در ایستگاه های مختلف و بارش‌ها و دبی‌های ثبت شده، 26 سری هیتوگراف – هیدروگراف برای انجام تجزیه و تحلیل‌های لازم ترسیم نموده و در این هیتوگراف و هیدروگرافها پارامترهای مهم باران – دبی از قبیل پارامترهای زمانی مانند زمان‌های دوام بارش کل و بارش مازاد، زمان تاخیر، زمان تخلیه، زمان رسیدن به دبی اوج، زمان پایه، مقادیر بارش کل و بارش مازاد، شاخص، تلفات بارش، قشر آب جریان یافته، حجم دبی پایه، حجم رواناب و حجم کل، ضریب رواناب و CN معادل تعیین گردیده‌اند تا مقادیر واقعی سیلاب‌های حادث شده در حوضه آبریز را نشان دهند و به عنوان داده‌های پایه‌ای هیدرولوژیکی جهت کالیبره کردن مدلهای باران – دبی در آتیه مورد استفاده قرار گیرند.
قنبرپور و تلوری(1382) در پژوهش خود تحت عنوان”الگوی توزیع زمانی بارشهای رگباری در ایستگاه های سینوپتیک شمال ایران”با بررسی کلیه رگبارهای مشاهداتی در ایستگاههای سینوپتیک شمال ایران و با استخراج منحنی های بدون بعد تجمعی رگبارهای معرف و استفاده از روش های احتمالاتی و میانگین، الگوهای توزیع زمانی بارش را معرفی نموده اند. با بررسی الگوهای بارش در ایستگاه های مورد مطالعه مشاهده گردید که در بارش های کوتاه مدت بیش از پنجاه درصد از مقدار بارش در یک دوم مرکز بارش به وقوع پیوسته و با افزایش مدت رگبار پراکنش زمانی بارش یکنواخت تر شده و بارشهای با شدت کمتر را نشان می دهد. با بررسی الگوهای توزیع زمانی بارش به روش احتمالاتی مشخص گردید که اکثر رگبارها در ایستگاههای مورد مطالعه به ترتیب جزء رگبارهای چارک سوم و چهارم می باشند.در این مطالعه توزیع زمانی بارش های 24 ساعته و الگوهای تیپ توزیع زمانی مورد مقایسه قرار گرفته که نتیجه آن عدم همخوانی بین آنها را نشان می دهد.
علیزاده، امین وهمکاران (1374) نیزدر بررسی جامع رگبارهای کوتاه مدت درمشهد، داده‌های باران نگاری مشهد در دوره آماری 93-1969 مورد بررسی قرار گرفته است .
قهرمان (1374) برخی از خصوصیات رگبار 16 خرداد 1371 مشهد را مورد مطالعه قرار داده و نتایج حاصل از تحقیق ایشان نشان داد که : الف) گرچه مقدار باران و طول تداوم آن در چهار ایستگاهی که توزیع زمانی آن را ثبت کرده‌اند متفاوت است ولی منحنی‌های مجموع بدون بعد نشان می‌دهد که تیپ رگبار در تمامی ایستگاهها یکسان و مشابه است ، ب) دو کانون بارندگی به ترتیب مستقردر دانشکده کشاورزی و سیلو گندم تشخیص داده شد و خطوط هم مقدار بارش برای رگبار تحت مطالعه ترسیم گردید ، ج) با تطبیق رابطه هورتن بر روی این دو کانون مستقل ، یک الگوی ریاضی برای تبیین کاهش بارش با مساحت به دست آمد که می‌تواند برای رگبارهای شدید دیگر نیز مورد استفاده قرار گیرد.
وزیری نیز در اثنای سالهای 1376-1359 در اثر ارزشمند خود تحت عنوان “تجزیه و تحلیل رگبارها در نقاط مختلف ایران (تعیین توابع شدت-مدت)” به بررسی بارشهای رگباری پرداخته و با در نظر گرفتن اهداف اساسی در مطالعه رگبارها به طور کلی اهداف تجزیه و تحلیل ((رگبارها)) متعدد و متنوع است اما به لحاظ اهمیت و کاربرد آنها در مطالعات هیدرولوژیکی سه هدف از بقیه مهمتر است.
غریب ، معصومه و مساعدی ، ابوالفضل ، 1382 ، در مقاله خود تحت عنوان بررسی نحوه تغییرات زمانی و مکانی بارندگی دربخشی از حوزه آبریز گرگانرود بیان داشته عواملی مانند موقعیت جغرافیایی ، توپوگرافی و شرایط اقلیمی سبب شده اند که علاوه بر تغییرات زیاد مقدار بارندگی در مناطق مختلف حوزه تغییرات شدیدی نیز در زمان وقوع بارندگی بوجود آید. و نتایج تحقیق نشان داده که در بسیاری از موارد روند کاهشی تعداد روزهای بارانی دلیلی بر روندکاهشی و یا افزایشی مقدار بارندگی نمی باشد.
هدایتی دزفولی ، اکرم ،1382، در مقاله خود تحت عنوان تحلیلی بر تغییرات تاریخ شروع بارش و روندآن درتهران بیان داشته بارش یکی ازاصلی ترین عناصر اقلیمی هرمنطقه به شماره آید .یکی از ویژگیهای اصلی مناطق خشک و نیمه خشک ، کمی بارش همراه با نوسانات زیاد می باشد. نتایج تحقیق نشان داده که روند برای ماههای اواخر پاییز و زمستان کاهشی و در سایر ماههای سال افزایشی است .
عسگری ، احمد و رحیم زاده ، فاطمه ، 1382، در مقاله خود تحت عنوان برجستگی نوسان بارش در کشور نسبت به روند و جهش آن بیان داشته که عنصر بارش را می توان یکی از عناصر پیچیده و غیر ترمودینامیک جو دانست که دارای تغییرات زمانی و مکانی قابل ملاحظه ای است. این تغییرات زمانی در مکانهای خشک و نیمه خشک از شدت بیشتری برخوردار است. چون بخش اعظم کشور ما هم در مناطق خشک و نیمه خشک دنیا قرار دارد. تغییر در الگوهای بارش مانند تغییر در نوع ،میزان و تاریخ های بارش از حساسیت زیادی برخوردار بوده و افزایش یا کاهش آن و یا تغییر قابل ملاحظه در رخداد موارد حدی که منجر به بروز سیل یا خشکسالی می شود مسلما می تواند تاثیر بسزایی در برنامه ریزیهای کلان کشور داشته باشد.
بابایی فیئی، ام سلمه و فرج زاده ، منوچهر ، 1382، در مقاله خود تحت عنوان شاخص های مکانی بارش و تغییرات آن در ایران بیان داشته تغییرات زمانی و مکانی بارش از ویژگیهای اصلی اقلیم ایران می باشد. از اینرو اطمینان به دریافت حداقل مقدار بارندگی در نواحی مختلف جغرافیایی را تحت تاثیر قرار می دهد. نتایج تحقیق نشان دهنده 6 الگوی مکانی در دوره 11 ساله اول ، 6 الگوی مکانی در دوره 11 ساله دوم و 8 الگوی مکانی در دوره 11 ساله سوم می باشد.
براتی ، غلامرضا و حیدری ، ایرج ، 1382، در مقاله خود تحت عنوان رده بندی منابع رطوبی بارش های غرب ایران (سال آبی 85-1984) بیان داشته هرچند در دهه های اخیر بهره برداری های غیر علمی از منابع آب و خاک غرب ایران این مناطق پر عارضه را دستخوش خسارات فزاینده ناشی از سیل ساخته است. اما شناخت ساز و کار موجهای بارش زا و تغییرات زمانی آرایش سیستم های فشار عامل به روش سینوپتیک می تواند زمینه بهتری برای برنامه ریزی در جهت کاهش خسارات و مهار آسیب ها ایجاد نماید.نتایج این تحقیق نشان داد با استقرار عمومی فرود تراز 500 هکتاپاسکال در شرق مدیترانه و هماهنگ با تغییرات زمانی مقادیر بارش ، این دریا با 4/45 درصد بیشترین سهم را در تامین رطوبت بارشهای غرب ایران دارد و پس از آن به ترتیب دریاهای سرخ با 7/37 و سیاه با 9/16 درصد قرار می گیرند.
– برهمین اساس کتابهای مختلفی چاپ و مقالات زیادی در مجلات مختلف منتشر شده است و پایان نامه‎های زیادی در این رابطه نگاشته شده است.
1-10- مشکلات تحقیق
هر تحقیقی مشکلات مخصوص به خود را دارد و در این تحقیق نیز می توان عدم همکاری برخی از سازمانها در ارائه اطلاعات و کمبود آمارهای منسجم در ارتباط با بارشهای 24 ساعته را بیان نمود
1-11- قلمرو تحقیق
بندر انزلی در شمال مرکزی استان گیلان در طول جغرافیایی49 درجه و28 دقیقه و عرض جغرافیایی37 درجه و 28 دقیقه واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دریای آزاد منهای 26متر می باشد از شمال به دریاچه بزرگ خزر و از شرق به شهرستان رشت و از جنوب به شهرستان صومعه سرا و از غرب به شهرستان رضوانشهر متصل می شود. وسعت شهرستان 7/304 کیلومتر مربع است. بندرانزلی دارای یک شهر به نام انزلی، یک بخش به نام بخش مرکزی با دو دهستان به نام های دهستان چهارفریضه با 21 آبادی و دهستان لیجارکی حسن رود با 7 آبادی می باشد. بندرانزلی در ناحیه ای کاملاً جلگه ای و ساحلی به صورت طولی در ساحل دریاچه خزر واقع شده و از آب وهوای معتدل برخوردار است و به دلیل قرار گرفتن در ساحل ماسه ای دریا از موقعیت مناسبی برای توریسم برخوردار است. بندرانزلی در محل به هم پیوستن تالاب به دریاچه خزر و بر روی رسوب های دلتائی آن قرار گرفته و به همین جهت شهر از سه قسمت تشکیل شده است. بخش غربی یا انزلی، بخش میانی یا شبه جزیره میان پشته و بخش شرقی به نام غازیان.
نقشه شماره(1-1):نقشه موقعیت محدوده مورد مطالعه

2- مبانی نظری تحقیق
2-1- مقدمه
بارندگی در سطح کره زمین دارای تغییرات مکانی و زمانی زیاد است. میانگین بارندگی در سطح کره زمین بین 700 تا 900 میلی متر در سال تخمین زده شده، ولی تغییرات بارندگی در دنیا به گونه ای است که برخی نواحی کره زمین در 20 سال متوالی هیچگونه بارندگی دریافت نمی کنند، در حالی که در بعضی نقاط دیگر مانند چراپونچی واقع در شمال خلیج بنگال سالانه در حدود 24600 میلی متر بارندگی دریافت می کند . اگر این مقدار را با میانگین بارندگی سالانه ایران که در حدود 240 میلی متر است مقایسه کنیم بارندگی ایران کمتر از یک سوم متوسط بارندگی در سطح دنیاست( علیزاده، 1380 )
نحوه پراکندگی بارش بر روی زمین را عوامل بوجود آورنده آن، یعنی عامل صعود و منبع رطوبت تعیین می‎کند. در جایی که این دو عامل در کنار هم باشند حداکثر بارش رخ می دهد و در جایی که هیچ کدام از این عوامل موثر نباشد میزان بارش به حد اقل ممکن می رسد . از این رو کره زمین را ازنظر میزان بارش به سه ناحیه می توان تقسیم کرد که عبارتند از : نواحی پرباران، نواحی کم باران و نواحی با بارش متوسط(علیجانی و کاویانی، 137 )
2-2- فرآیند بارش
از لحاظ تعریف، بارش (Precipitation)، هر گونه رطوبت متراکمی است که به سطح زمین فرو می ریزد. بنابراین، فرآیند تراکم باید قبل از بارندگی صورت گیرد. معمولاً بارندگی، از انواع ابرها می بارد. اما ممکن است تمام ابرها ایجاد بارندگی نکنند. فقط وقتی قطرات آب، تکه های یخ و یا بلورهای آن آنقدر بزرگ می‎شوند که بر نیروهای شناوری و بالا دهنده ی قطرات آب در هوا فایق آینده بارندگی انجام می شود.
وقتی مقایسه ای بین اندازه ذرات ابری که باران ازآن می بارد یا ابری که ایجاد باران نمی کند به عمل می‎آید، متوجه می شویم فرآیند و یا فرآیندهایی وجود دارند که هنوز شناخته نشده اند. برای مثال، متوسط اندازه یک ذره ابر، که تخمین زده می شود در مدت 100 ثانیه متراکم شده باشد، 04/0 میلی متر است، و حداکثر اندازه یک ذره متراکم 2/0 میلی متر است. به هر حال، قطرات باران معمولی از 5/0 تا 4 میلی متر تغییر می کنند.
مساله مهم در فیزیک بارندگی این است که چرا بعضی از ابرها قطراتی به اندازه قطره باران درست می کنند و دیگر ابرها چنین کاری را ننمی کنند. اگرچه تراکم مستقیم سبب ایجاد قطرات بزرگ نمی شود، اما برخورد و همامیزی قطرات با یکدیگر قطرات بزرگی ر ابوجود می آورد. برخورد مکرر، قطراتی با اندازه باران ر اتشکیل می دهد. کارآرایی همامیزی در شکل 2-1 که سرعت رشد قطرات آب ر ادر حالت تراکم و همامیزی نشان می دهد مشخص شده است. پس از این که اندازه قطرات به 04/0 میلی متر رسید، رشد آنها بیشتر به علت همامیزی است تا تراکم. هنوز این سوال وجود دارد که چرا همامیزی در بعضی از ابرها اتفاق می افتد و در بعضی دیگر نه. جواب این سوال تا حدودی در شکل 2-1 نشان داده شده است. کمتر از یک حد آستانه (حدود 04/0 میلی متر) قطرات آن قدر کوچک هستند که بطور مداوم با یکدیگر ادغام نمی‎شوند. اما چرا بعضی از ابرها به این اندازه می رسند و بعضی دیگر نمی رسند؟ جواب این سوال در طبیعت و اندازه هسته های تراکم اولیه نهفته است. در مناطق حاره، که بیشتر سطوح آنها اقیانوس است، ذرات درشت نمک در هوا وجود دارد و قطرات باران در اطراف آنها تشکیل می گردد. این قطرات سپس با همامیزی درشت تر می شوند.
در عرض های جغرافیایی میانه و زیاد، ابرها ان قدر مرتفع هستند که درجه حرارت آنها در زیر نقطه انجماد است. در چنین ابرهایی قطرات کوچک آب و بلورهای یخ به صوزت توام وجود دارند(شکل 2-2). در این وضعیت چون فشار بخار آب بیشتر از فشار بخار یخ در همان درجه حرارت است لذا چنین به نظر می رسد که هوا از نظر قطرات آب در حالت اشباع، و از نظر بلورهای یخ در حالت فوق اشباع است. با توجه به این که بخار آب بتدریج در اطراف ذرات یخ انباشته می شود کم کم هوا از حالت اشباع خارج شده و قطرات کوچک آب شروع به تبخیر می کنند. این عمل آن قدر ادامه پیدا می کند تا تمام قطرات کوچک آب تیخیر شوند و یا آن که بلورهای یخ به قدری بزرگ شوند که از ابر خارج و به پایین سقوط نمایند. در طی سقوط، گرم و ذوب می شوند و به عنوان قطرات باران در می آیند که با همامیزی، درشت و درشت تر می شوند. این پدیده، که معمولاً در ابرهایی که دماهای آنها 10- تا 30- درجه سانتی گراد است به خوبی عمل می کند به نام پدیده برژرون (Bergeron) نام گذاری شده است ( برژرون دانشمند هواشناسی نروژی است که برای اولین بار این پدیده را توصیف نمود).
2-3- بارش و مشخصات آن
منظور از بارندگی، کلیه نزولات جوی است که به سطح زمین و ارد می شوند . تشکیل قطرات باران
یکی از پیچیده ترین پدیده های هواشناسی است . اگر هوا خالص می بود عمل تقطیر فقط زمانی
صورت می گرفت که هوا بیش از اندازه از بخار آب اشباع می بود، اما وجود ذرات ناخالص در هوا
اطلاق می شود، باعث می گردد تا در شرایط اشباع معمولی نیز (aerosol) که به آن هستک یا آئروسل
بخار آب در اطراف ذرات تقطیر شود.
اگر چه وجود رطوبت در اتمسفر برای ایجاد بارندگی الزامی است اما تنها این شرط کافی نیست .
معمولاً رطوبت در اکثر اوقات در اتمسفر وجود دارد ولی حتی در هوای ابری نیز ممکن است باران تشکیل نشود. بطور کلی برای ایجاد بارندگی سه شرط لازم است:
– وجود رطوبت
– وجود هسته های کوچک از اجسام جامد که عمل تقطیر در اطراف آن صورت گیرد.
– خنک شدن هوای مرطوب(صعود)
هر بارش دارای مشخصاتی است که عبارتند از:
الف- مدت بارندگی: فاصله زمانی بین شروع و خاتمه بارندگی را مدت بارش یا مدت بارندگی گویند که به 3 دسته کوتاه، متوسط و دراز مدت تقسیم بندی می شوند . دوام بارانهای کوتاه مدت کمتر از 6 ساعت، بارانهای متوسط مدت دوامی بین 6 تا 24 ساعت داشته و به بارانهائی دراز مدت گفته می شود که دوام آنها بیش از یک روز باشد.
ب- مقدار بارندگی: ارتفاع آب حاصل از بارندگی را در طول مدت بارش مقدار بارندگی گویند که برحسب میلی متر، سانتی متر و یا اینچ توصیف می شود.
ج- شدت بارندگی: شدت بارش عبارتند از مقدار بارندگی در واحد زمان که معمولاً برحسب میلی متر بر ساعت، میلی متر بر دقیقه و یا اینچ بر ساعت توصیف می شود.
د- فراوانی وقوع: منظور از فراوانی وقوع یک باران با مدت مشخص این است که در یک دوره زمانی معین چند بار می توان انتظار داشت که بارانی مشابه آن رخ دهد و گاهی به جای فراوانی وقوع از واژه دوره برگشت استفاده می شود.( علیزاده، 1376 )
بارندگی معرف میزان باران در مدت معین است. در آمریکا بارندگی بر حسب شدت باران به سه گروه زیر تقسیم می شوند که می توان در ایران نیز مورد استفاده قرار گیرد.
باران سبک با شدت حداکثر 5/2 میلیمتر در ساعت
باران متوسط با شدت 8/2 تا 6/7 میلیمتر در ساعت
باران شدید با شدت بیش از 6/7 میلیمتر در ساعت
2-3-1- تقسیم بندی بارش
بارندگی ها بسته به این که مکانیسم سرد شدن هوای مرطوب چگونه صورت گرفته باشد به سه نوع
کلی تقسیم می شوند که عبارتند از:
– بارانهای کوهستانی
– بارانهای جبهه ای
– بارانهای همرفتی
در شرایط آب و هوایی ایران هر سه نوع بارندگی را می توان مشاهده کرد . نزولات زمستانی بیشتر از نوع جبهه ای و بارانهای کوتاه مدت تابستانی، عمدتاً از نوع همرفتی می باشند و در کوهپایه ها نیز بارندگی ها بیشتر از نوع بارانهای کوهستانی است.
علاوه بر مکانیسم تشکیل بارندگی، نزولات جوی به لحاظ شکل به دو گروه عمده طبقه بندی می شوند: نزولات مایع و نزولات جامد.
نزولات مایع شامل باران، نم نم باران و شبنم است که در مورد اول در ایجاد رواناب و بطور کلی در حرکت سیکل هیدرولوژی نقش سریع دارد و نزولات جامد شامل برف، یخبرف، تگرگ و یخپوشه تشکیل می‎شوند. (علیزاده، 1376 )
2-3-4-1- بارش همرفتی
همرفت توده هوا در مقیاس های محلی و در نتیجه ناپایداری صورت می گیرد، اما در صورت مساعد بودن شرایط، رگبارهای شدید بوجود می آورند. ناپایداری همرفتی موقعی حاصل می شود که توده هوا، در یک سطح معین، گرمتر از هوای مجاور خود شود. گرم شدن توده هوا نسبت به محیط اطراف خود، در نزدیکی سطح زمین به دو طریق اتفاق می افتد. اول اینکه ممکن است یک قسمت از زمین در منطقه ای وسیع انرژی تابشی بیشتری نسبت به اطراف کسب کند و به تدریج تا آنجا گرم شود که گرمای آن، قسمت زیرین توده هوا بالایی را گرمتر از هوای مجاور خود کند. چنین هوایی ناپایدار می شود. دوم اینکه توده هوا در مسیر حرکت خود از مناطق گرم عبور کند. گرمای چنین منطقه ای از طریق رسانایی به وای گذرنده منتقل می شود و قسمت زیرین آن را گرمتر از قسمت های بالایی اش می کند. صعود همرفتی با ابرهای جوششی که در صورت شدت به برج شبیه می شوند همراه است. ابرهای جوششی یاد شده از نوع کومولوس و در حالت های شدید از نوع کومولونیمبوس هستند که از پایین منظره صفحاتی خیلی تیره، و از بالا منظره ای خیلی روشن دارند و بر روی تصاویر ماهواره ای به صورت نقاطی رون می درخشند. تصاویر ماهواره ای بهترین تائید کننده برای موضعی و شدید بودن صعود و بارش حاصل از عملکرد همرفتند (علیجانی و کاویانی، 1371).
نمودار شماره(1-1): نمودار انواع بارش ها با توجه به منشا و عوامل ایجاد کننده
2-3-4-2- بارش کوهستانی
این نوع بارش در اثر صعود مکانیکی هوا مرطوب در حاشیه کوهستان حاصل می شود. ناهمواری سطح زمین در واقع عامل صعود نیست، بلکه مانع حرکت افقی هواست و توده هوا را وادار به صعود از قله می‎نماید. با استقرار سیستم فشار در یک منطقه ممکن است بادها از دامنه کوه بالا بروند که ضمن این حرکت، دمای توده هوا کاهش می یابد. زمانی فرامی رسد که بر اثر کاهش دما، گنجایش نگهداری رطوبت هوا از میزان رطوبت موجود کمتر می شود. در نتیجه تراکم آغاز و ابر و باران ایجاد می شود (علیجانی و کاویانی، 1371).
2-3-4-3- بارش سیکلونی
بارش سیکلونی در اثر بالا رفتن هوا به وجود می آید. بارش های دو چرخه ای معمولاً منشا جبهه ای یا غیر جبهه ای دارند. در بارش های سیکلونی هوای گرم به علت ناپایداری ذاتی خود، در هر دو جبهه سرد و گرم وجود و در نهایت ایجاد بارش می کند. بنابراین هر چه مقدار رطوبت هوای گرم بیشتر باشد، مقدار بارش نیز بیشتر است. برای مثال سیکلون های جنوب ایران، به جهت دسترسی به رطوبت فراوان خلیج فارس و دریای عمان، باران شدیدتری تولید می کنند در صورتی که سکلون های شمال ایران، چون از منبع رطوبتی دریای مدیترانه و خلیج فارس دورند، بارش ملایم تر و نسبتاً کمتری تولید می کنند. اغتشاشات سیکلونی از عوارض عمده فصل یا زمان سرد به شمار می آیند. در فصل سرد بادهای غربی گسترش پیدا می کنند و با خود سیستم های سیکلونی ر ابه ارمغان می اورند بنابراین، عامل چرخندگی، به ویژه سیکلون‎ها از انواع عمدئه ایجاد بارش در فصل سرد در منطقه برون حاره اند (علیجانی و کاویانی، 1371).
2-3-2-اندازه گیری بارندگی
منظور از اندازه گیری باران تعیین مقدار ارتفاع آب حاصل از نزولات جوی در سطح زمین است بدون آنکه تبخیر شده یا در زمین نفوذ کند. اندازه گیری باران توسط دستگاههای به نام باران سنج انجام می شود که دو نوع است. باران سنج ساده و ثبات یا باران نگار. باران سنجهای ساده به دو دسته باران سنج روزانه معمولی و باران سنج ذخیره ای تقسیم می شوند.( علیزاد، 1376)
2-4- مفهوم بارش سنگین
بارشهای سنگین نشان از یک حداکثر آب و هوایی است و اینگونه بارندگی ها صدمات زیادی بر روی اقتصاد می گذارد. تعریف بارش سنگین با آنچه که در عرف وجود دارد بسیار متفاوت است و چند معیار برای متمایز ساختن این نوع بارشها از انواع دیگر آن وجود دارد که عبارتند از شدت زیاد، وسعت زیاد و ثبات و پایداری آن.
برای تعریف هر پدیده اقلیمی یک آستانه وجود دارد که این مقدار درنقاط مختلف کره زمین متفاوت می‎باشد. در کره زمین نقاطی وجود ندارد که از نظر اقلیمی کاملاً مشابه باشند و اگر هم تشابه اندکی وجود داشته باشد عوامل محیطی بر روی آن اثر گذاشته و آن را تغییر می دهد . لذا تعریف و یا معیار ثابتی برای شناخت اینگونه پدیده های اقلیمی وجود ندارد.
تاکنون تعاریف متفاوتی، بر اساس معیارهای مختلف، در مراجع علمی ارائه گردیده است که مواردی از آن اشاره می گردد:

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید